“Yarın kesin başlıyorum.” Bu cümleyi kurmayan öğrenci yok gibidir. Erteleme (prokrastinasyon), yapılması gereken bir işi, ertelemenin zararlı olacağını bile bile ileri atmaktır. Tembellikle karıştırılır ama çoğu zaman bir duygu düzenleme sorunudur: Görev bize kaygı, sıkıntı ya da yetersizlik hissettirdiğinde, o duygudan kaçmak için görevden kaçarız.
Neden erteliyoruz?
Piers Steel’in 2007’deki kapsamlı meta-analizine göre erteleme; görevin ne kadar sıkıcı veya zor algılandığı, ödülün ne kadar uzakta olduğu (sınavın aylar sonra olması gibi), kişinin başarı beklentisinin düşüklüğü ve dikkat dağıtıcıların çekiciliği ile güçlü biçimde ilişkilidir. Yani ertelemeyi azaltmak için bu dört unsurdan biri ya da birkaçı üzerinde çalışmak gerekir.
Ertelemeyi yenmek için 7 adım
- Görevi küçült: “Matematik çalışacağım” yerine “Türev konusundan 15 soru çözeceğim” de. Belirsiz görevler daha çok ertelenir.
- “Eğer–o zaman” planı yap: Gollwitzer’in araştırmaları, “Eğer saat 17.00 olursa, o zaman masaya oturup ilk 10 soruyu çözeceğim” gibi eylem planlarının niyeti davranışa dönüştürmeyi kolaylaştırdığını gösteriyor.
- İki dakika kuralı: Sadece iki dakika başlamayı hedefle. Başlamak çoğu zaman en zor kısımdır; iki dakika genellikle yirmiye dönüşür.
- Ortamı düzenle: Telefonu başka odaya bırak, masanda yalnızca o derse ait materyal olsun. Ayrıntılar için telefon ve dikkat yazısına bakabilirsin.
- Ödülü yakınlaştır: Uzak sınav yerine yakın hedefler koy: Her 25 dakikalık bloktan sonra kısa mola, hafta sonunda küçük bir ödül.
- İlerlemeyi görünür kıl: Biten konuları işaretlediğin bir tablo, başarı beklentini artırır.
- Kendine şefkatli ol: Ertelediğin için kendini suçlamak, bir sonraki seferde daha çok ertelemene yol açabilir. Wohl ve arkadaşlarının (2010) çalışmasında, sınav öncesi erteledikleri için kendilerini affeden öğrencilerin sonraki sınava hazırlıkta daha az erteledikleri görüldü.
Ne zaman destek almalısın?
Erteleme bazen daha derin bir sorunun belirtisi olabilir: sürekli çökkün hissetmek, odaklanma güçlüğünün her alanda sürmesi ya da yoğun kaygı. Bu durumlarda bir psikolojik danışmana ya da uzmana başvurmak iyi bir adımdır. Konuyla ilgili DEHB ve sınav başarısı ile depresyon ve sınav süreci yazılarına göz atabilirsin.
Özetle: akılda tutulacaklar
- Erteleme çoğu zaman tembellikten değil, görevin yarattığı kaygı veya belirsizlikten kaynaklanır.
- Görevi çok küçük ilk adımlara bölmek başlamayı kolaylaştırır.
- Belirli bir saat ve yer belirlemek, “ne zaman başlasam” kararını ortadan kaldırır.
- Kendini suçlamak yerine ertelemenin nedenini anlamaya çalışmak daha etkilidir.
Sık sorulan sorular
Erteleme tembellik mi? Çoğu zaman değil. Erteleme genellikle zor veya kaygı veren bir görevden kaçınma ile ilgilidir. Görevi küçük parçalara bölmek ve başlamayı kolaylaştırmak, iradeye güvenmekten daha etkilidir.
“5 dakika kuralı” nedir? Bir işe yalnızca 5 dakika çalışacağına söz vermek, başlama direncini azaltır. Çoğu kişi başladıktan sonra çalışmaya devam eder; devam etmese bile 5 dakikalık ilerleme hiç başlamamaktan iyidir.
Erteleme ne zaman bir uzmana danışmayı gerektirir? Erteleme yoğun kaygı, mükemmeliyetçilik, süreklilik gösteren mutsuzluk veya dikkat sorunlarıyla birlikteyse ve günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa bir psikolojik danışmandan destek almak faydalı olur.
Kaynaklar ve doğrulama
- Steel, P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. Psychological Bulletin, 133(1), 65–94.
- Gollwitzer, P. M. (1999). Implementation intentions: Strong effects of simple plans. American Psychologist, 54(7), 493–503.
- Wohl, M. J. A., Pychyl, T. A., & Bennett, S. H. (2010). I forgive myself, now I can study. Personality and Individual Differences, 48(7), 803–808.
- Sirois, F., & Pychyl, T. (2013). Procrastination and the priority of short-term mood regulation. Social and Personality Psychology Compass, 7(2), 115–127.
YKS, LGS, KPSS ve AGS süreçlerinde öğrencilere ve adaylara bireysel rehberlik veriyor. Bu sitedeki içerikleri resmî kılavuzlara ve bilimsel kaynaklara dayandırır.
Son güncelleme: 13 Kasım 2026. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için bir uzmana danışın. Sınav kuralları ve tarihler her yıl değişebilir, güncel bilgi için ÖSYM ve MEB duyurularını esas alın.
