Önemli not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymak ya da tedavinin yerine geçmek için hazırlanmamıştır. Tanı yalnızca hekim (psikiyatri uzmanı) tarafından konabilir. Belirtiler okulunu, uykunu ya da günlük yaşamını belirgin şekilde etkiliyorsa bir psikiyatri uzmanına veya klinik psikoloğa başvur. Kendine zarar verme düşüncen varsa ya da acil bir durum yaşıyorsan hemen 112’yi ara.
Bu yazı tanı koymaz. Amacı, sınav sürecini etkileyebilen bir durumu tanıtmak ve ne zaman uzmana başvurulacağını göstermektir. DSM-5, Amerikan Psikiyatri Birliği’nin (APA) ruhsal bozuklukları tanımlayan sınıflandırma kitabıdır; tanıyı yalnızca yetkili bir ruh sağlığı uzmanı koyar.
Sınav haftasında uykuya dalamamak çoğu kişinin yaşadığı bir durumdur. Haftalar süren ve gündüz işlevini bozan uyku sorunu ise uykusuzluk bozukluğu olarak değerlendirilebilir.
Uykusuzluk nedir?
Uykusuzluk, yeterli zaman ve fırsat olmasına rağmen uykuya dalmada veya uykuda kalmada süren güçlük ve tam bir gece uykusundan sonra bile dinlenmemiş hissetmeyle seyreden yaygın bir uyku bozukluğudur. Uzun süre uyanık yatma, sık uyanma ve sabah yenilenmemiş hissetme görülür; bellek, konsantrasyon ve ruh hali etkilenebilir.
Süreye göre sınıflandırma
- Akut uykusuzluk: günler ila haftalar sürer.
- Kronik uykusuzluk: haftada en az 3 gece, 3 ay veya daha uzun süre devam eder.
Nedenler
Uykusuzluk tek başına (birincil) olabileceği gibi depresyon, anksiyete, kronik ağrı, uyku apnesi, hormonal bozukluklar ya da kafein, alkol ve bazı ilaçlar gibi nedenlere bağlı da (ikincil) ortaya çıkabilir. Yüksek stres bilinen risk faktörleri arasındadır. Sınav kaygısı olan bir öğrencide uyku sorunu bu nedenle kaygının bir parçası da olabilir.
Tedavi ve destek seçenekleri
Kaynağa göre uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi (BDT-I) birinci basamak tedavidir ve ilaç tedavisi ile uyku hijyeni eğitiminden daha uzun süreli etkinlik gösterir. Altta yatan bir durum varsa onun tedavisi de önemlidir. Günlük alışkanlıklar olarak şunlar önerilir:
- Düzenli uyku saati
- Yatmadan önce kafein ve alkolden kaçınma
- Geceleri ekran süresini azaltma
- Gündüz düzenli fiziksel aktivite
Sınav haftasında
Uykudan kısarak çalışmak yerine uyku saatlerini korumak, çalışma planını bu çerçevede kurmak daha sürdürülebilirdir. Ayrıntılar için Uyku ve öğrenme: sınav öncesi neden uykudan kısmamalısınız? yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Uyku sorunu haftalardır sürüyor, gündüz konsantrasyonunuzu ve ruh halinizi belirgin biçimde etkiliyorsa bir sağlık uzmanına başvurun. Uyku sorununa kaygı, depresyon veya başka bir sağlık sorunu eşlik edebilir; bu yüzden değerlendirme önemlidir.
Uykusuzluk haftalarca sürüyor ve gündüz işleyişinizi bozuyorsa bir hekime başvurun. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır.
>Uykusuzluğun sınav hazırlığına etkisi
Uykusuzluk; uykuya dalmakta güçlük, gece sık uyanma ya da sabah erken uyanma gibi biçimlerde görülebilir ve gün içi işleyişi etkileyebilir. Sınav stresiyle birlikte ortaya çıkan geçici uykusuzluk yaygındır. Haftalarca sürdüğünde ise dikkat, hatırlama ve duygu durumu olumsuz etkilenebilir.
- Yatış ve kalkış saatlerini sabit tutun.
- Yatağı yalnızca uyku için kullanın; yatakta ders çalışmaktan kaçının.
- Uykuya dalamıyorsanız yirmi dakikadan fazla yatakta kalmayıp sakin bir aktiviteye geçin.
- Akşam saatlerinde kafein ve ağır yemekten kaçının.
- Zihin meşgulse yatmadan önce yarının görevlerini yazın.
Uyku hijyeni için kontrol listesi
- Her gün aynı saatte yatıp kalkmaya çalış, hafta sonu dahil.
- Yatmadan önceki bir saatte ekranlardan uzak dur.
- Öğleden sonra ve akşam kafein tüketimini sınırla. Bkz. kafein rehberi.
- Yatağı yalnızca uyumak için kullan; yatakta ders çalışma.
- Uykuya dalamazsan 20 dakika sonra kalkıp sakin bir etkinlik yap ve uykun gelince yatağa dön.
Uykusuzluk birkaç haftadan uzun sürüyor ve günlük işlevselliğini etkiliyorsa bir hekime başvurman önemlidir. Uyku ilaçları yalnızca hekim önerisiyle ve hekimin belirlediği süre boyunca kullanılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Sınav haftasında az uyursam ne olur? Bir iki gece az uyumak hatırlama ve dikkati etkileyebilir ancak tek başına başarısızlık getirmez. Önemli olan genel uyku düzenidir.
Uyku ilacı kullanmalı mıyım? Hekime danışmadan hiçbir ilaç ya da takviye kullanmayın.
Kaynaklar
- NIH Kadın Sağlığı Araştırmaları, Insomnia Research Overview
- American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR).
YKS, KPSS ve AGS süreçlerinde öğrencilere ve adaylara bireysel rehberlik veriyor. Bu sitedeki içerikleri resmî kılavuzlara ve bilimsel kaynaklara dayandırır.
Son güncelleme: 13 Kasım 2026. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için bir uzmana danışın. Sınav kuralları ve tarihler her yıl değişebilir, güncel bilgi için ÖSYM ve MEB duyurularını esas alın.
