Önemli not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymak ya da tedavinin yerine geçmek için hazırlanmamıştır. Tanı yalnızca hekim (psikiyatri uzmanı) tarafından konabilir. Belirtiler okulunu, uykunu ya da günlük yaşamını belirgin şekilde etkiliyorsa bir psikiyatri uzmanına veya klinik psikoloğa başvur. Kendine zarar verme düşüncen varsa ya da acil bir durum yaşıyorsan hemen 112’yi ara.
Bu yazı tanı koymaz. Amacı, sınav sürecini etkileyebilen bir durumu tanıtmak ve ne zaman uzmana başvurulacağını göstermektir. DSM-5, Amerikan Psikiyatri Birliği’nin (APA) ruhsal bozuklukları tanımlayan sınıflandırma kitabıdır; tanıyı yalnızca yetkili bir ruh sağlığı uzmanı koyar.
Bilgisi olduğu hâlde sınav sonucu bunu yansıtmayan öğrencilerde bazen bir öğrenme güçlüğü gizli olabilir. DSM-5’te bu tablo özgül öğrenme bozukluğu başlığı altında yer alır.
Özgül öğrenme bozukluğu nedir?
Öğrenme güçlüğü olan öğrenciler genellikle ortalama veya üstün zekâya sahiptir, ancak bilgiyi edinmede ve göstermede zorlanır. Bu durum yaşa ve yeteneğe göre beklenenden düşük başarıyla sonuçlanabilir. Nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte merkezi sinir sistemi işlevindeki bir bozuklukla ilişkili olduğu düşünülür. Görünümü kişiden kişiye değişir; hafiften ağıra uzanabilir.
Türleri
- Okuma (disleksi): Harfleri kelimelerde karıştırma, harf ters çevirme, yazımda zorluk.
- Yazma (disgrafi): Harf ve kelime oluşturmada fiziksel zorluk, okunaklı el yazısında güçlük.
- Matematik (diskalkuli): Matematik kavramlarını ve sembollerini anlama ve kullanmada zorluk.
Sınavla ilgili belirtiler
- Bilgi düzeyi ile sınav sonuçları arasında tutarsızlık
- Yazılı bilgiyi işlemenin uzun sürmesi; uzun okuma ve yazma gerektiren sınavları standart sürede bitirememe
- Dikkat, organizasyon, zaman yönetimi ve görev önceliklendirmede güçlük
Sınavlarda uyarlamalar
Üniversite erişilebilirlik kaynakları şu uyarlamaları örnek olarak sayar:
- Ek sınav süresi ve sessiz bir sınav ortamı
- Yönergelerin sözlü olarak tekrarlanması
- Büyük bilgi bloklarının daha küçük parçalara bölünmesi
- Erişilebilir materyaller (büyük punto, sesli kitap) ve ekrandaki metni okuyan yazılımlar
Türkiye’deki merkezî sınavlarda hangi düzenlemelerin yapılabildiği her yıl yayımlanan kılavuzda, engelli ve sağlık sorunu olan adaylara ilişkin bölümde belirtilir. Başvuru öncesinde bu bölümü okumak ve gerekli raporları zamanında hazırlamak önemlidir.
Nasıl bir yol izlenebilir?
Güçlük şüphesi varsa okul rehberlik servisi aracılığıyla bir değerlendirme sürecine başvurulabilir. Çalışma sürecinde metinleri sesli dinlemek, konuları parçalara bölmek ve görsel ya da dokunsal materyallerle çalışmak yararlı olabilir. Uygun yöntemi öğrencinin güçlü ve zayıf yönlerine göre bir uzman belirler.
Ne zaman uzmana başvurmalı?
Okuma, yazma veya matematikteki güçlük zekâ ve emekle açıklanamıyorsa ve süreğen ise bir uzman değerlendirmesi isteyin. Erken fark etmek, doğru desteğin ve sınav düzenlemelerinin planlanmasını kolaylaştırır.
Okuma, yazma veya matematikte uzun süredir devam eden ve çabaya rağmen düzelmeyen güçlük fark ederseniz rehberlik servisiyle görüşün. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve tanı koymaz.
>Sınav sürecinde öğrenme güçlüğüyle çalışmak
Özgül öğrenme bozukluğu; okuma, yazma ya da matematik gibi alanlarda, zekâ düzeyi ve eğitim fırsatına rağmen belirgin ve süregelen zorluk olarak tanımlanır. Okumada yavaşlık ya da hata, yazım güçlüğü, işlem hataları ve sayı kavramında zorluk bu alanlara örnek olarak verilebilir. Sınavlarda bu durum, soruları okumak için daha fazla zaman gerekmesi ya da cevap kâğıdına aktarmada hata yapma biçiminde yansıyabilir.
- Uzun metinleri bölümlere ayırarak okuyun; önemli ifadelerin altını çizin.
- Sesli okuma ya da dinleme destekli çalışma yöntemleri bazı öğrenciler için yararlı olabilir.
- Cevap kâğıdına aktarmayı sınav sırasında düzenli aralıklarla yapıp kaymayı önleyin.
- Denemelerde süre baskısını öğrenmek için kendi hızınızı bilin; strateji buna göre kurulsun.
Ailelere ve öğretmenlere öneriler
- Öğrencinin zorlandığı alanları gözlemleyip not edin; bu notlar uzman değerlendirmesinde faydalı olur.
- Tanı süreci için çocuk ve ergen psikiyatrisi ile Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinden (RAM) bilgi alın.
- Öğrencinin güçlü yönlerini fark edin ve destekleyin; özgül öğrenme güçlüğü zekâ düzeyiyle ilgili değildir.
- Sınav uyarlamaları için gerekli raporların ve başvuru koşullarının ilgili kurum kılavuzlarında nasıl tanımlandığını öğrenin.
Erken fark etmek ve uygun eğitim desteği, öğrencinin akademik özgüvenini korumasına yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
Öğrenme güçlüğü zekâ ile ilgili midir? Hayır. Özgül öğrenme güçlüğü bulunan kişilerin zekâ düzeyi çoğunlukla ortalama ya da üzeridir; güçlük belirli bir alandadır.
Ne zaman değerlendirme yapılmalı? Okul rehberlik servisi ve RAM (Rehberlik ve Araştırma Merkezleri) gibi kurumlar bu konuda yönlendirme yapabilir.
Kaynaklar
- Washington Üniversitesi DO-IT, Learning Disabilities
- American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR).
YKS, KPSS ve AGS süreçlerinde öğrencilere ve adaylara bireysel rehberlik veriyor. Bu sitedeki içerikleri resmî kılavuzlara ve bilimsel kaynaklara dayandırır.
Son güncelleme: 13 Kasım 2026. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için bir uzmana danışın. Sınav kuralları ve tarihler her yıl değişebilir, güncel bilgi için ÖSYM ve MEB duyurularını esas alın.
