Sınav Performansını Etkileyen Ruhsal Durumlar: DSM-5 Temelli Rehber

Önemli not: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymak ya da tedavinin yerine geçmek için hazırlanmamıştır. Tanı yalnızca hekim (psikiyatri uzmanı) tarafından konabilir. Belirtiler okulunu, uykunu ya da günlük yaşamını belirgin şekilde etkiliyorsa bir psikiyatri uzmanına veya klinik psikoloğa başvur. Kendine zarar verme düşüncen varsa ya da acil bir durum yaşıyorsan hemen 112’yi ara.

Bu rehber tanı koymaz; bilgilendirme amaçlıdır. DSM-5, Amerikan Psikiyatri Birliği’nin (APA) ruhsal bozuklukları tanımlayan sınıflandırma kitabıdır ve tanıyı yalnızca yetkili bir ruh sağlığı uzmanı koyar.

Sınav dönemi herkes için yoğun bir stres dönemidir. Çoğu zaman yaşanan endişe, uykusuzluk ya da motivasyon düşüklüğü sınavın doğal bir parçasıdır. Ancak bazı durumlarda bu güçlükler, bir ruhsal bozukluğun ya da öğrenme farklılığının belirtisi olabilir ve doğru desteğe ihtiyaç duyabilir.

“Sınav kaygısı” bir DSM-5 tanısı mıdır?

Hayır. DSM-5’te “sınav kaygısı” adıyla ayrı bir tanı yoktur. Sınav kaygısı çoğu kez durumluk bir kaygıdır ve çalışma ile baş etme becerileriyle azaltılabilir. Kaygı sınavın dışına yayılıyorsa, uzun sürüyorsa veya günlük yaşamı bozuyorsa aşağıdaki başlıklardan biri gündeme gelebilir. Sınav kaygısıyla başa çıkma yolları için bu yazımıza bakabilirsiniz.

Sınav performansını etkileyebilen durumlar

DurumAna özelliğiAyrıntı
Yaygın anksiyete bozukluğuBirçok konuda en az 6 ay süren, kontrol edilemeyen endişeYazıyı oku
Sosyal anksiyete bozukluğuDeğerlendirilme ve yargılanma korkusuYazıyı oku
Panik atak / panik bozukluğuAni, yoğun korku ve bedensel belirtiler; atak korkusuYazıyı oku
Özgül fobiBelirli bir nesne veya ortama yoğun, orantısız korkuYazıyı oku
DEHBDikkat sürdürme, düzensizlik, hiperaktivite ve dürtüsellikYazıyı oku
Özgül öğrenme bozukluğuOkuma, yazma veya matematikte süreğen güçlükYazıyı oku
DepresyonSüregelen üzüntü, ilgi kaybı, uyku ve iştah değişikliğiYazıyı oku
Travma sonrası stres bozukluğuTravma sonrası yeniden yaşama, kaçınma ve aşırı uyarılmaYazıyı oku
Obsesif-kompulsif bozuklukKontrol edilemeyen takıntılı düşünceler ve tekrarlayan davranışlarYazıyı oku
UykusuzlukUykuya dalma veya uykuyu sürdürmede süreğen güçlükYazıyı oku

Ortak noktalar

  • Belirtilerin varlığı başarısızlık ya da yetersizlik anlamına gelmez; bu durumların çoğu doğru destekle yönetilebilir.
  • Birçoğunda ilk basamak bilişsel davranışçı terapidir; ilaç kararı hekime aittir.
  • Uyku, hareket, beslenme ve düzenli program çoğu durumda destekleyici olur ancak tedavinin yerini tutmaz.
  • Bu durumlar birbirine eşlik edebilir (örneğin kaygı ve uykusuzluk, DEHB ve kaygı). Bu yüzden değerlendirmenin bir uzman tarafından yapılması önemlidir.

Kime başvurulabilir?

Okul veya kurumunuzdaki rehber öğretmen ilk adım olabilir. Belirtiler sürüyorsa bir psikiyatri uzmanına veya klinik psikologa başvurun. Kendinize zarar verme düşünceleri varsa 112’yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Bu yazı serisi nasıl kullanılmalı

Bu sayfa, sınav sürecini etkileyebilen ruhsal durumlara genel bir bakış sunar. Her durum için ayrı bir yazı hazırladık; ilgili yazıdan ayrıntılara ulaşabilirsiniz. Unutmayın: bir belirtiyi yaşıyor olmanız o durumun tanısını almış olduğunuz anlamına gelmez. Pek çok belirti birden fazla durumda görülebilir ve yalnızca yetkili bir ruh sağlığı uzmanı değerlendirme yapabilir.

Genel öneriler

  • Belirtileriniz günlük işleyişi, uykuyu ya da okul başarısını etkiliyorsa bir uzmana danışın.
  • Okulunuzun rehberlik servisi ilk başvuru noktası olabilir.
  • Tanıyı kendi kendinize koymaya çalışmayın; internet bilgileri değerlendirme yerine geçmez.
  • Aile ve yakın çevrenizle durumu paylaşmaktan çekinmeyin.
  • Kendinize zarar verme düşünceniz varsa 112 acil çağrı hattını arayın.

Bu serideki yazılar nasıl okunmalı?

Bu yazı dizisinde yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Belirtilerin bir kısmını kendinde tanıman, o durumun sende olduğu anlamına gelmez. Tanı yalnızca yetkili bir ruh sağlığı uzmanı tarafından, ayrıntılı bir değerlendirme sonucunda konur.

  • Belirtiler haftalardır sürüyor ve günlük hayatını etkiliyorsa bir uzmana başvur.
  • Okul rehberlik servisi ilk başvuru noktası olabilir.
  • Acil durumlarda, örneğin kendine zarar verme düşünceleri varsa, 112’yi ara.

Sık sorulan sorular

DSM-5 nedir? Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayımlanan ve ruhsal bozuklukların tanı ölçütlerini içeren sınıflandırma kitabıdır. Tanıyı yalnızca yetkili uzmanlar koyar.

Bu yazılar tedavi önerisi midir? Hayır. Yazılar genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.

>

Kaynaklar

EB
Emirhan BulutPsikolojik Danışman · Eğitim Danışmanı

YKS, KPSS ve AGS süreçlerinde öğrencilere ve adaylara bireysel rehberlik veriyor. Bu sitedeki içerikleri resmî kılavuzlara ve bilimsel kaynaklara dayandırır.

Son güncelleme: 13 Kasım 2026. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel durumunuz için bir uzmana danışın. Sınav kuralları ve tarihler her yıl değişebilir, güncel bilgi için ÖSYM ve MEB duyurularını esas alın.

Yukarı Çık